ALMANYA’DA ERKEN EMEKLİLİLERİN EK ÖDEMEYLE KESİNTİSİZ EMEKLİ AYLIĞI ALMA HAKLARI
Almanya’da uzun süreli sigortalıların erken emekli hakları (vorzeitige Inanspruchnahme einer Altersrente) olabilmektedir. Lakin bunlar erken emekli aylığı aldıklarında Alman 6. Sosyal Güvenlik Kanunu Kitabı’nın 77. maddesi gereğince erken aldıkları her ay için doğum tarihlerine ve belirlenen kademeli tam yaşlılık aylığı hakkı için gerekli yaşa kadar %0,3 oranın da eksik aylık alırlar ve bu aylıklarına ömür boyu bu şekilde kesintili olarak uygulanır.
Bu şekilde kesintili emekli aylığı alan erken emekliler, Alman Emeklilik Kurumuna ödeyecekleri ek miktarlarla bu kesinti miktarlarını tamamen veya tercih edecekleri kısım için önleyebilirler ve kesintisiz veya daha az kesintili emekli aylığı alabilirler. Biz buna telafi ödemesi (Ausgleichszahlung) diyoruz.
Makalemizin hemen başında belirtelim ki, bu telafi ödemeleri herkes için aynı olmadığından özel sigorta geçmişlerine, yaşam şartlarına, çalışma hayatlarına bağlı olarak sigortalıların Alman Emeklilik Kurumuna başvurarak özel hesaplama yaptırmaları gerekir. Bizim burada vereceğimiz bilgiler herkes için geçerli olan ve telafi ödemesinin genel prensiplerini ve şartlarını belirleyen genel bilgilerdir.
Telafi ödemesinde Alman 6. Sosyal Güvenlik Kanunu Kitabı’nın 187a maddesi özel düzenleme yapmakla birlikte aynı kanunun 66, 77, 76a ve 109. maddeleri de bu uygulamada nazara alınır.
Telafi ödemesinden kimden faydalanabilir?
Telafi ödemesini erken yaşta alınan emekli aylığı sebebiyle kesintili olarak almak zorunda kalan sigortalılar yapabilir. Kesintisiz tam yaşlılık aylığı yaşına ulaşmış kişiler bu haktan faydalanamazlar.
Bu anlamda baktığımızda;
- Uzun süreli sigortalılar (Altersrente für langjährig Versicherte) için yaşlılık emekli aylığını (§ 36 SGB VI, § 236 SGB VI),
- Ağır engelli kişiler (Altersrente für Schwerbehinderte Menschen) için yaşlılık emekli aylığını (§ 37 SGB VI, § 236a SGB VI)
doğum tarihlerine ve belirlenen kademeye göre tam yaşlılık aylığı yaşlarından önce erken alanlar bu haktan faydalanabilirler.
Buna karşılık, normal yaşlılık (Regelaltersrente) emekli aylığı (§ 35 SGB VI, § 235 SGB VI), özellikle uzun süre sigortalı olanlar için (Altersrente für besonders langjährig Versicherte) yaşlılık emekli aylığı (§ 38 SGB VI) ve uzun süre yeraltında çalışan madenciler için yaşlılık emekli aylığı (§ 40 SGB VI, § 238 SGB VI) için erken başvuru ile emekli aylığına başlama söz konusu olamadığından bunların telafi ödemesi hakları yoktur. Hatta buna gerek de bulunmaz, zira bunlar zaten kesintisiz emekli aylıklarını alabiliyorlar.
Örneğin 60 yaşına gelmiş bir sigortalı Almanya’da sadece 60 takvim ayı sigortalılığı bulunuyorsa bu sigortalının erken emekli aylığı alması söz konusu olamayacağından telafi ödemesi yapma hakkı da bulunmaz.
Diğer bir örneği vermek gerekirse 35 yıl sigortalılık süresi bulunan ancak doğum tarihine ve kademeye göre 63 yaşında kesintili emekli aylığı alma hakkı var iken çalışmaya devam edip tam yaşlılık aylığı yaşını ikmal eden sigortalının telafi ödemesi yapma hakkı yoktur.
Aynı şekilde çalışma gücünün kaybı (verminderte Erwerbsfähigkeit) nedeniyle emekli aylığının erişim faktörüne (Zugansfaktor) dayanan emekli aylığı kesintileri de telafi ödemesiyle telafi edilemez. Ancak istisnai olarak (Kısmi) malullük emekli aylığı (Erwerbsminderungsrente) sürekli ve kalıcı olarak alınırsa, bu nedenle sadece erken yaşlılık emekli aylığı nedeniyle ek olarak ortaya çıkan emekli aylığı kesintisi telafi edilebilir.
Bu açıdan baktığımızda telafi ödemesi hakkı sadece erken alınan emekli aylığı veya erken alınma ihtimali olan ve şartları da yerine getiren sigortalılar için geçerlidir.
Telafi ödemesi için öncelikle ne yapılmalı?
Telafi ödemesi talep olmaksızın otomatik olarak yapılamaz. Çünkü Alman 6. Sosyal Güvenlik Kanunu Kitabı’nın 187a/1 maddesinin 2. cümlesine göre, (§ 187a SGB VI) telafi ödemesi (Ausgleichszahlung) hakkının şartı, sigortalıların daha önce Alman 6. Sosyal Güvenlik Kanunu Kitabı’nın 109/5 maddesinin 4. cümlesine (§109 SGB VI) göre bir emeklilik bilgisi (Rentenauskunft) kapsamında, kesintili yaşlılık emekli maaşı almak istediklerini beyan etmiş olmalarıdır.
Yani sigortalı, 109. madde uyarınca, “emekliliği önceden almak istediğini” ve “kesinti telafisi ödemesi (Ausgleichszahlung) yapmak isteyebileceğini” Alman Emeklilik Kurumuna bildirmelidir. Bu bildirim bir ön koşuldur.
Bu bilgi talebi genelde 50 yaşı tamamlanmış kişiler için “berechtigtes Interesse” (hukuki yararı olma) olarak kabul ediliyor; ancak istisnai durumlarda daha erken yaşta başvuru halinde de bu mümkün olabilir.
Bu başvuru alan Alman Emeklilik Kurumu sigortalının sigorta geçmişine, kazanç puanları (Entgeltpunkte) ile kişisel kazanç puanlarına (persönliche Entgeltpunkte), sigortalının halen çalışmasının veya isteğe bağlı sigorta ödemesinin olup olmadığına, erken başladığı bir emekli aylığı olup olmadığına göre bir hesap yaparak sigortalıyı bilgilendirir.
Şayet sigortalı bir işverene bağlı olarak çalışıyorsa işvereninden mevcut gelir durumunu ilişkin bir onay belgesi istenir. Henüz erken emekli aylığı hakkı başlamadığından ileriye dönük olarak en yüksek kesinti miktarı nazara alınarak tahmini kazanç hesaplanır ve buna göre de erken yaşta başlayacağı emekli aylığı miktarıyla tam yaşını doldurduğu tarihteki emekli aylığı miktarı arasındaki farkı belirler. Bu bilgilendirmeyle sigortalının ödemesi gereken (tercihine göre) tam veya kısmi telafi miktarını kendisine bildirir.
Sigortalı kendisine bildirilen telafi ödemesi miktarını Almanya içerisinde ise 3 ay içerisinde Almanya dışında örneğin Türkiye’de ikamet ediyorsa 6 ay içerisinde ödemelidir. Bu sürenin sona ermesinden sonra yapılacak ödemelerde, fiilî ödeme tarihinde geçerli olan dönüştürme katsayısı (Umrechnungsfaktor) dikkate alınır.
Aynı zamanda sigortalı, önceden verdiği “Rentenauskunft + Ausgleich ödeme niyeti” beyanına rağmen, planladığı erken emekliliğe başlamaz ise bu telafi ödemesi hakkını kaybeder.
Kısacası sigortalı;
- Alman Emeklilik Kurumuna emeklilik bilgisi (Rentenauskunft) talebini iletir ve tahmini ödeme miktarını öğrenir.
- Bilgilendirme ile Alman Emeklilik Kurumuna “erken emekli aylığı istiyorum + telafi ödemesinde bulunmak istiyorum” diye resmî olarak beyanda bulunur.
- Durumuna göre ya kendisi ya da işveren veya anlaşılan taraf Alman Emeklilik Kurumuna belirlenen miktarı öder.
Kim, ne kadar telafi ödemesi yapılmalı?
Kimin ne kadar telafi miktarı ödemesi gerektiği yukarıda da belirttiğimiz gibi kişinin özel durumuna ve parametrelere göre büyük değişkenlikler gösterir.
Bu konu o kadar karmaşıktır ki, gerçekten kişinin çalışma ve sigorta hayatındaki gelişmeler, kanuni değişiklikler, ödeme yapacağı yıllara göre belirlenen sermaye değerlerine göre hesaplamalar yapılır.
Biz bu kısa makalemizde çok ayrıntıya girmeden genel olarak bilgi verecek olursak sigortalının erken emekli aylığına başladığı tarihteki erişim faktöründen (Zugansfaktor) dolayı kesintili emekli aylığı miktarıyla kesintisiz olsaydı tam yaşlılık emekli aylığı miktarı arasındaki kaybının telafisi hesabını basitçe ve anlaşılır bir şekilde yapacağız.
Öncelikle bu tam ve kesintili emekli aylıkları arasındaki brüt fark miktarı bulunur. Bu fark miktarının başvuru tarihinde geçerli olan emeklilik değerine (Rentenwert) bölünerek kaybedilen ve telafisi gerekli toplam kazanç puanı (entgeltpunkte) bulunur. Daha sonra bir kazanç puanını satın almak için her yıl Federal Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığının Emeklilik Sigortasında Emeklilik Haklarının Telafisi İçin Dönüştürme Faktörlerinin (Umrechnungsfaktor) Belirlenmesine İlişkin Kararı ile belirlenen miktarla toplam satın alınması gerekli kazanç puanı karşılığı bulunur. Böylelikle tam veya tercihe göre ödenecek telafi miktarı bulunmuş olur.
Bu hesaplamada bize yardımcı olması için aşağıdaki linkten yıllara göre Federal Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığının belirlediği ve DRV web sayfasında yayınlanan rakamları bulabilirsiniz.
Yıllara Göre Telafisi İçin Dönüştürme Faktörleri (Umrechnungsfaktor)
Konunun daha iyi anlaşılması için bir örnek verelim.
01.06.1963 doğumlu ve 35 yıl sigortalılık süresini tamamlayan ağır engelli sigortalı 31.03.2025 tarihinde 61 yaş 10 aylık yaşını tamamlar. En erken kesintili olarak emekli aylığına hak kazanır. Kesintisiz tam yasal emeklilik yaşı (abschlagsfreie Regelaltersgrenze) için 64 yıl 10 ay şartını ise 31.03.2028 tarihinde yerine getirir. Ağır engelli sigortalımızın 61 yıl 10 aylık yaşında erken emekli aylığına başladığını kabul edersek kesintisiz tam yasal emeklilik yaşına göre bu erken başlanılan ay farkı toplam 64 yıl 10 ay – 61 yıl 10 aylık = 36 ay olur.
Toplam kesinti/abschlag ise 36 ay × 0,3 (%) = %10,8 olur. Yani ağır engelli sigortalımız 61 yaş 10 aylık yaşını doldurduğu 01.04.2025 tarihinden itibaren %10,8’i geçmeyecek şekilde ömür boyu daha az ağır engelli emekli aylığı alır.
Bu sigortalımızın kesintisiz ağır emekli aylığı alabileceği 01.04.2028 tarihinden itibaren 1.800 Euro aylık alabileceğini kabul edelim. Sigortalı 09.01.2025 tarihinde Alman Emeklilik Kurumuna başvuruyor ve 109. maddeye göre emeklilik bilgilendirmesi (Rentenauskunft) ile sigorta geçmişine göre kendisine bildirilen miktarı 25.02.2025 tarihinde tamamen ödüyor.
Alman Emeklilik Kurumu bildirimde ağır engelli sigortalının erken emekli aylığına başladığı her ay için 0,003 azaltıldığı 36 ay için tam emeklilik yaşında hesaplanacak emekli aylığına başlama faktörü 1’den 0,108 puan düşülerek 0,892 olarak hesaplandığı dolayısıyla kesintisiz emekli aylığından toplam %10,8 kesinti yapılacağı bunun da karşılığı olarak 1.800 Euro x %10,8 = 194,40 Euro aylık eksik aylık alacağı bildiriliyor.
Bu durumda sigortalımız için her ay eksik alacağı bu 194,40 Euronun başvuru yaptığı tarih itibariyle 194,40 Euro /39,32 Euro = 4,9440 kazanç puanı (EP) kaybı olduğu anlamına geliyor. Başvuru tarihi itibariyle Alman Emeklilik Kurumu Alman 6. Sosyal Güvenlik Kanunu Kitabı’nın 187 ve 187a maddesi ve Federal Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığının 11.12.2024 tarihinde yayınladığı 2025 yılında emeklilik sigortasında emeklilik haklarının telafisi için dönüştürme faktörlerinin belirlenmesine ilişkin kararına göre 1 kazanç puanı maliyeti 9.391,6980 Euro olarak belirlendiğinden sigortalımız 4,9440 EP x 9.391,6980 Euro = 46.432,55 Euro ödemiştir.
Telafi miktarı bir defada peşin mi ödenmeli?
Hayır. Sigortalı, emekli aylığı kesintisini tamamen veya kısmen telafi etme seçeneğine sahiptir. Telafi ödemesi miktarı çok yüksek olabileceğinden, taksitli ödeme imkânından da yararlanılabilir (Alman 6. Sosyal Güvenlik Kanunu Kitabı md.187a/3, cümle 2). Bu ödeme, normal sigorta primlerinden farklıdır: özel bir telafi ödemesidir.
Ödenen telafi miktarı sonradan iade edilebilir mi?
Alman 6. Sosyal Güvenlik Kanunu Kitabı md.187a/3 hükmü uyarınca, telafi ödemesi kapsamında hukuka uygun şekilde ödenmiş miktarların iadesi yapılmaz. Örneğin sigortalının beyanı sonradan “talebini geri alması”, yaşlılık aylığını erken yaşta almaması, başlangıçta fazla sayıda indirilmiş kişisel kazanç puanı esas alındığının sonradan anlaşılması ve bu nedenle primlerin fazla ödenmiş olması gibi hallerde iade yapılmaz.
Ancak bu iade yasağının istisnası, telafi ödenmesine hukuka aykırı şekilde izin verilmiş olması veya hukuka aykırı olarak fazla miktarın ödenmiş olması hâlleridir. Bu durumlarda Alman 6. Sosyal Güvenlik Kanunu Kitabı’nın 26/2 maddesi (§ 26 Abs. 2 SGB IV) gereğince iade mümkündür.
Ayrıca, yalnızca 109. madde gereğince verilen bilgilendirmede esas alınan dönüştürme faktörü katsayısının, fiilî ödeme tarihindeki katsayıdan daha yüksek olması ve bu nedenle telafi ödemesi yükünün sonradan azalması hâlinde de iade yasağı uygulanmaz.
Telafi ödemesinin avantaj ve dezavantajları nelerdir?
Elbette erken emeklilik isteyenler için aylık kesintisini ortadan kaldırma veya azaltmada avantajlı bir yoldur. Özellikle prim gün sayısı, sağlık durumu, iş durumu nedeniyle erken emekliliğe zorlananlar için önemli bir koruma aracıdır. Şayet planlı şekilde uygulanırsa — peşin ödeme / taksit — uzun vadede daha yüksek emekli aylığı avantajı sağlar.
Ancak ödeme yükü genelde yüksektir. Yani toplu para (veya taksitli ödemeler) gerekebilir. Eğer sigortalı planı değiştirirse ödediği miktarların iadesi bulunmaz. Bu da dezavantajdır. Diğer yandan yukarıda basitçe örneğiyle açıklamamamıza rağmen hesaplama karmaşıktır. Bu hesaplamada sigortalının prim geçmişi, gelecek ücret beklentisi, yaşam süresi, erken/normal emeklilik yaşı v.s. birçok değişken bulunur. Mutlaka sigorta kurumu ile doğru bir ön hesap yapılmalı.
Bu ödemenin vergi, sosyal yardım (Bürgergeld veya Grundsicherung gibi) ve diğer düzenlemeler açısından etkileri olabilir. Örneğin bazı telafi ödemelerinin vergisel avantajları olabiliyor. Özellikle yıllık ödeyip o yılki gelir vergisinden mahsup edip vergi iadesi alınabilmesi gibi. Bu açıdan bir mali müşavirle (Steuerberater) birlikte planlama yapılmasını öneririz.
Av. Şerif YILMAZ
ALMANYA’DA ERKEN EMEKLİLERİN EK ÖDEMEYLE ÖMÜR BOYU KESİNTİSİZ EMEKLİ AYLIĞI ALMA HAKLARI Video için lütfen tıklayınız!