Boşanmış eşe Almanya’dan çocuk yetiştirme aylığı (Erziehungsrente) hakkı
Bu makalemizde eşinden boşanmış ancak çocuğu olan eşlere ki, bunlar arasında özellikle annelere özgü, şartları oluştuğunda Almanya’dan bağlanabilecek çocuk yetiştirme aylığını (Erziehungsrente) izah etmeye çalışacağız.
Makalemizin hemen başında belirtelim ki, Almanya’dan yetiştirme aylığı hakkı çocuk yetiştirmeden dolayı elde edilen annelik emekliliğinden (Mütterente) tamamen farklıdır. Zira annelik emekliliği çocuk yetiştirmeden dolayı anneye verilen sigortalılık süreleri nedeniyle elde edilen bir hak iken yetiştirme aylığı hakkı boşanmış eşlerin eski eşlerinin vefatına dayalı bir haktır.
Lakin boşanılan eşin vefatına bağlı olsa da dul aylığından da tamamen farklıdır. Çünkü dul aylığı eşin vefatı tarihinde resmi olarak evli olan eşe tanınan bir hak iken (Bkz.ALMANYA’DAN DUL AYLIĞI (Witwenrente) HAKKI) yetiştirme aylığı resmi evli eşten boşanma sonrası kendi sigortalılık sürelerine istinaden yaş şartı aranmadan verilen bir haktır. Yani dul aylığında ölen eşin sigortalılık sürelerine istinaden bağlanan bir aylık hakkı var iken yetiştirme aylığı tamamen hak sahibi eşin kendi sigortalılık sürelerine istinaden elde edilen bir aylık hakkıdır.
Yetiştirme aylığı hakkı ölüme bağlı bir emeklilik hakkı olarak Alman Sosyal Güvenlik Kanununun 6. Kitabının düzenlemesi içerisinde dul aylıkları ve yetim aylıkları içerisinde düzenlense de belirtildiği gibi tamamen hak sahibi eşin sigortalılık sürelerine istinaden verilen bir haktır. Hakeza Alman Sosyal Güvenlik Kanununun 6. Kitabının 46. maddesinde dul aylıkları, 48. maddesinde yetim aylıkları düzenlenirken bunların arasında 47. madde çocuk yetiştirme aylığını düzenlemektedir.
Bu düzenlemenin amacı, boşanmış ve reşit olmayan bir çocuğun velayetine sahip olan kişilere boşanılan eski eşin vefat etmesi durumunda, nafaka gibi diğer eşin desteğinden yoksun kalınacağından kişinin yaşadığı bu ekonomik kaybını telafi etmektir.
Alman Sosyal Güvenlik Kanununun 6. Kitabının 47. maddesindeki düzenlemeye göre yetiştirme aylığı hakkı için şu şartların yerine getirilmesi gerekir:
- Eşlerin 30 Haziran 1977 tarihinden sonra boşanmış olmaları veya evliliğin iptaline karar verilmiş olması,
- 18 yaşından küçük bir çocuğun velayetine sahip olunulması (engelli ve bakıma muhtaç çocuklar için yaş sınırı yoktur.)
- Hak sahibi eşin asgari 5 yıllık (60 ay) sigortalılık süresinin olması (Bu süreye, prim ödenen çalışma süreleri, çocuk yetiştirme süreleri ve hastalık gibi prim ödenmemiş süreler dâhildir)
- Hak sahibi eşin yeniden evlenmemiş olması.
Tüm bu şartlar aynı zamanda yerine getirilmişse hak sahibi eş kademeli olarak yasal emeklilik yaşına gelmeden yaş şartı aranmaksızın yetiştirme aylığına hak kazanır.
Bu şartları kısa kısa detaylandıralım.
Boşanmanın veya evliliğin iptalinin mutlaka 30 Haziran 1977 tarihinden sonra gerçekleşmiş olması gerekir. Bu tarihten önce boşanma olmuşsa belirli şartlar altında ölen eşten dolayı dul aylığına hak kazanılabilir. Ancak yetiştirme aylığına hak kazanılamaz.
Boşanma Alman aile mahkemelerince verilebileceği gibi yabancı bir ülkede örneğin Türkiye’deki aile mahkemesince de verilmiş ve kesinleşmiş olabilir. Burada boşanan eşlerin vatandaşlık durumlarına göre Türk mahkemesi boşanma kararının Almanya’da öncelikle tanınması gerekebilir.
Boşanan eş velayeti kendisine verilen öz çocuğunu veya boşandığı eşinin çocuğunun velayetini alıp 18 yaşına kadar yetiştirmesi halinde bu hakka sahip olur. 18 yaşından sonra şayet çocuk doktor raporuyla belgelendirilmek şartıyla engelli ve bakıma muhtaç ise yani hem engelli hem de kendine yetecek geliri elde edemiyorsa hak sahibi anne/eş engellilik ve bakıma muhtaçlık devam ettiği müddetçe bu aylığa hak kazanır. Engellilik veya muhtaçlık söz konusu değilse hak sahibi anne/eş sadece küçük çocuğun 18 yaşını dolduracağı aya kadar bu aylığa hak kazanabilir.
Yukarıda da belirttiğimiz gibi yetiştirme aylığı hakkı ölen ve boşanmış eski eşin sigortalılığından değil hak sahibi başvuran eşin sigortalılık sürelerinden dolayı verilen bir hak olduğundan hak sahibi başvuran eşin Almanya’da mutlaka asgari 60 ay sigortalılık süresinin olması şarttır. 60 ay sigortalılık süresi şartının da boşanılan eşin ölüm tarihinden önce yerine getirilmiş olması gerekir. Boşanılan eski eşin ölümünden sonraki sigortalılık dönemleri hesaba katılmaz.
Bu süreye, prim ödenen çalışma süreleri yani zorunlu veya isteğe bağlı sigortalılık süreleri, emeklilik denkleştirme süreleri, Rentensplitting denilen emeklilik puanlarının eşit bölüştürüldüğü süreler ile çocuk yetiştirme süreleri ve hastalık gibi primi ödenmemiş süreler de dâhil edilir.
Bu hak için en önemli şartlardan biri de boşanma sonrası çocuk yetiştiren eşin dul aylığında olduğu gibi mutlaka yeniden evlenmemiş olması gerekir. Eş yetiştirme aylığına hak kazansa bile evlenme halinde bu aylığı kesilir.
Yeniden evlenen ancak bu evliliğinden de boşanan eş dul aylığı hakkının aksine dönüp yeniden yetiştirme aylığı alamaz.
Yetiştirme emekliliğinde aynı dul aylığında olduğu gibi çalışma engeli bulunmadığından elde edilecek kendi çalışmasına dayalı veya kira, faiz gibi ek gelirler hesaba katılır. Bu ek gelirler toplamı dul aylığında olduğu gibi yıllara göre değişen belirli bir muafiyet sınırını geçerse geçen kısmın %40’ı bu aylıklardan eksilterek ödenir.
Yetiştirme emekli aylıklarında yaş şartı olmadığından bu emekli aylığı başvuran eşin kendi sigortalılık sürelerinden dolayı elde ettiği kazanç puanlarına ek olarak referans yaş esas alınarak sanki o yaşa kadar çalışılmış gibi elde edilecek kazanç puanları ile hesaplanır. Fakat genç yaşta yani talep eden eşin doğum tarihine göre kademeli yaşa gelmeden önce yetiştirme aylığı bağlanacağından bu yaşa kadar hesaplanan her ay için 0.3 eksilterek aylık ödenir. Bu yönüyle baktığımızda hem avantaj hem de dezavantajlı olduğu söylenebilir.
Yetiştirme aylığı hakkından hem Almanya’da ikamet edenler hem de Almanya dışında yabancı bir ülkede örneğin Türkiye’de ikamet eden eşler şartları yerine getiriyorlarsa faydalanabilirler.
Almanya’da ikamet eden hak sahipleri doğrudan Alman emeklilik kurumuna başvurabilirler. Türkiye’den başvuracak hak sahipleri ise aracı kurum olan Sosyal Güvenlik Kurumu üzerinden tüm belgeleri ibraz ederek başvurabilirler. Elbette gerek Almanya’da olanlar gerekse Türkiye’den olanlar herhangi bir akraba veya tanıdıklarına veya bir avukata, sosyal güvenlik uzmanına vekalet vererek de başvurularını yapabilirler.
Başvuru için genellikle iki tür form kullanılır. Bunlar R0220 ve gelirlerin tespiti için dul aylığında olduğu gibi R0660 formlarıdır.
Bu formlara ek olarak genellikle;
- Kesinleşme şerhli boşanma kararı
- Çocuğun doğum belgesi,
- Çocuk engelli ve bakıma muhtaç ise buna ilişkin resmi rapor ve belgeler,
- Vefat eden eski eşin ölüm belgesi,
- Kimlik belgeleri ve adres bilgileri,
- Varsa, annenin Almanya’daki sigorta numarası (Versicherungsnummer)
- Varsa, annenin daha önceki çalışma ve sigorta hizmet cetvelleri
- Ek gelirler varsa bunlara ilişkin ispatlayıcı belgeler eklenmelidir.
Görüldüğü gibi çocuk yetiştirme emekli aylığı hakkının özellikle boşanma sebebiyle ölen eşten dolayı dul aylığı hakkı olmayan, eski eşin vefatı ile bir nafaka hakkı da bulunmayan tek başına çocuk bakan eşin şartları yerine getirmesi kaydıyla yaş şartına bağlı olmadan her yaşta alınabildiğinden büyük bir avantajı vardır.
Özellikle de engelli ve bakıma muhtaç çocuğu olan anneler için daha avantajlı bir haktır.
Elbette kısa süreli alındığı için de dezavantajlı bir emeklilik hakkıdır. Ayrıca genç yaşta da alınabileceği için aylığın düşürülerek ödenmesi ve dul aylığında olduğu gibi ek gelirlerin hesaba katılarak yine aylığın düşürülme ihtimali olması da dezavantajlarından sayılabilir.
Küçük çocuğun bakılması halinde sadece çocuğun yaşına bağlı olarak 18 yaşına kadar alınabilen bir aylık türüdür. Diğer yandan kişi yasal emeklilik yaşına geldiğinde, engelli çocuğu varsa çocuğun engellinin veya muhtaçlık halinin ortadan kalkması veya hak sahibi eşin yeniden evlenmesiyle de bu aylık kesilmektedir.
Kendi somut durumunuza göre daha ayrıntılı bilgileri size en yakın Alman emeklilik kurumuna başvurarak veya Alman emekli kurumunu internet sitesindeki açıklamalardan alabilirsiniz.
Av. Şerif YILMAZ
ALMANYA’DA ÇOCUK YETİŞTİREN ANNE-BABALARA YAŞ ŞARTI OLMADAN EMEKLİLİK HAKKI: ERZIEHUNGSRENTE Video için lütfen tıklayınız!